Lokata Strukturyzowana – Definicja i Analiza Opłacalności

Lokata strukturyzowana - definicja, analiza opłacalności

Lokata strukturyzowana skierowana jest do osób ceniących sobie bezpieczeństwo inwestycji i poszukujących wyższych zysków niż na tradycyjnych lokatach bankowych. Takimi hasłami najczęściej opisywane są bankowe lokaty strukturyzowane. Warto wiedzieć, że w przypadku tej formy lokowania kapitału, nie zawsze zyskujemy, a ryzyko straty wciąż istnieje.

W tym artykule przedstawimy definicję lokaty strukturyzowanej, instrumenty finansowe w które można inwestować w ramach tego depozytu, porównamy lokatę strukturyzowaną ze zwykłą lokatą oraz podamy kilka wskazówek dotyczących wyboru lokaty inwestycyjnej.


Definicja Lokaty Strukturyzowanej

Lokata strukturyzowana (czasem nazywana inwestycyjną) to instrument finansowy złożony z co najmniej dwóch instrumentów finansowych, które można podzielić na 2 grupy: część oszczędnościową oraz część inwestycyjną. Większa część kapitału (zwykle  od 70% do 95%) lokowana jest w bezpieczne instrumenty (np. obligacje skarbowe), zaś pozostała część jest inwestowana w produkty finansowe o wyższym przewidywanym zysku, ale też większym ryzyku.

Część „bezpieczna” lokaty ma za zadanie ochronić nasz kapitał w całości lub pewnej określonej części, natomiast część inwestycyjna służy do osiągnięcia zakładanego zysku. Można powiedzieć, że lokata strukturyzowana to pewnego rodzaju „zakład” – jeśli przyjrzymy się instrumentom, w które inwestowane są nasze środki w ramach tej lokaty, to w większości przypadków „zakłada się”, że wartość tych instrumentów w ciągu trwania inwestycji spadnie lub wzrośnie. Ma to wiele wspólnego z hazardem, jednak, w przeciwieństwie do tej wątpliwej formy pomnażania pieniędzy, w przypadku lokat strukturyzowanych można być pewnym, że odzyska się choć część środków. Co więcej, prawdopodobieństwo zysku znacząco wzrasta, jeżeli inwestor ma wiedzę lub/i doświadczenie w inwestowaniu w instrumenty finansowe oferowane w ramach lokaty strukturyzowanej.

Z pieniędzy deponowanych przez klienta bank często pobiera prowizję (nazywaną też marżą), dlatego warto sprawdzić, jaka jest jej wysokość, zanim zdecydujemy się na produkt strukturyzowany. Należy również uświadomić sobie, że taka lokata prawie zawsze jest długoterminowa (zwykle 2-3 lata). Wiąże się to z koniecznością zagwarantowania klientowi zwrotu całej wpłaconej kwoty, a w tym celu bezpieczna część lokaty musi w odpowiednim czasie wypracować zysk na pożądanym poziomie (inaczej mówiąc: bezpieczna część lokaty + zysk z tej części = gwarantowany zwrot wpłaconego kapitału).

Lokata strukturyzowana powinna posiadać następujące cechy:

  • częściowa lub pełna ochrona kapitału – bank musi określić, jaki procent kapitału jest gwarantowany na koniec inwestycji (np. 100% ochrona kapitału);
  • zdefiniowany czas trwania inwestycji;
  • określona formuła wyliczania stopy zwrotu (zysku) oraz ewentualne warunki jej uzyskania;
  • wbudowany instrument pochodny (czyli to, w co bank zainwestuje ryzykowną część lokaty strukturyzowanej);

Instrumenty Bazowe

Lokaty inwestycyjne dostępne dla klientów banków opierają się na różnych instrumentach finansowych, w które będzie ulokowana ryzykowna część naszego kapitału. Oto najpopularniejsze z nich:

  • kurs walutowy – bardzo popularny rodzaj inwestycji, szczególnie dla relacji EUR/PLN; lokaty oparte na kursie walut zakładają, że w okresie umownym lokaty, kurs wzrośnie lub spadnie w określonych granicach – jak wiadomo na kurs walutowy wpływa wiele czynników (np. sytuacja ekonomiczna na świecie, sytuacja polityczna, wyniki gospodarcze poszczególnych państw, nastroje inwestorów), dlatego w długim okresie można tylko spekulować, jak będzie kształtowała się wartość waluty;
  • indeksy giełdowe – lokaty mogą także bazować na indeksach polskiej giełdy (WIG20 lub WIG30) lub giełd światowych (np. S&P500 z USA); indeksy obrazują ogólną sytuację na konkretnej giełdzie, jednak są równie podatne na wahania co kurs walutowy. Jeśli przyjrzymy się, jak kształtował się WIG 20 w ciągu ostatnich 10-15 lat, można dojść do wniosku, że nie da się do końca przewidzieć, na jakim poziomie WIG 20 będzie za 2-3 lata, dlatego inwestując w lokaty strukturyzowane oparte na indeksach giełdowych ryzykujemy utratę zysku z tego instrumentu;
  • surowce i metale szlachetne – banki czasem oferują klientom lokaty strukturyzowane oparte o złoto, srebro, ropę naftową i inne surowce. Taka inwestycja polega na spekulacji, jak ukształtuje się cena np. złota na rynkach światowych. Również ten typ lokaty obarczony jest ryzykiem, ponieważ pomimo przeświadczenia, że np. cena złota powinna wzrastać, może stać się inaczej, a wtedy nasze zyski nie będą tak wysokie, jak oczekiwaliśmy;

Każda lokata strukturyzowana opiera się o ustaloną strategię – np. wzrost kursu EUR/USD, spadek ceny złota, wzrost indeksu WIG30, itd. Jeśli po zakończeniu lokaty okaże się, że instrument, w który inwestowaliśmy, osiągnie pożądany poziom, otrzymamy wyższy zysk, w przeciwnym razie zyskamy niższe odsetki (jeśli strategia się nie powiodła) lub tylko zwrot całej kwoty, którą wpłaciliśmy na lokatę.

Możliwości i Zagrożenia

Załóżmy, że kompletnie nie mamy pojęcia o instrumentach finansowych wchodzących w skład lokaty strukturyzowanej. Wiemy jedynie, że wybraliśmy ofertę ze 100% ochroną kapitału, przy czym 85% środków bank przeznaczył na bezpieczne formy oszczędzania, a 15% na instrumenty obarczone ryzykiem. Zakładamy lokatę inwestycyjną na okres 3 lat, wpłacając na nią 100 000 zł.

Rozważmy trzy scenariusze:

  • pozytywny: część ryzykowna założonej lokaty zyskała 50%;
  • negatywny: straciliśmy część kapitału, którą bank ulokował w instrumentach inwestycyjnych;
  • alternatywny: założyliśmy 3-letnią lokatę terminową oprocentowaną na 6% w skali roku;

Scenariusz Pozytywny

W pierwszym przypadku, gdy z części ryzykownej założonej lokaty zyskamy 50%, otrzymamy następujący rezultat inwestycji:

  • 100 000 zł z części bezpiecznej (zakładamy, że po 3 latach obligacje wypracowały 15 000 zł zysku, więc początkowa kwota 85 000 zł wzrosła o 15 000 zł, dając w sumie 100 000 zł);
  • 22 500 zł z części inwestycyjnej (wpłacone 15 000 zł odnotowało zysk w wysokości 50% po 3 latach);
  • w sumie 122 500 zł, czyli 22,5% zysku (załóżmy dla uproszczenia, że jest to już kwota po opodatkowaniu i uwzględnieniu prowizji dla banku);
Część bezpieczna Część inwestycyjna Obie części (suma)
100 000 zł 22 500 zł 122 500 zł

Zysk 22,5% w okresie 3 lat to bardzo wysoki wynik, jednak nie zapominajmy o inflacji, która przez czas trwania lokaty realnie zmniejszyła wartość naszych pieniędzy. Jeżeli przyjmiemy, że w okresie trwania umowy lokaty inflacja wynosiła 3% w każdym roku, to po 3 latach inflacja skumuluje się do wartości 9,27% (tak, to nie jest pomyłka).

W rozpatrywanym przypadku po uwzględnieniu inflacji nie zyskamy więc 22,5%, a raczej 12,11%.

Dlaczego tyle? Sprawdź ten artykuł, aby dowiedzieć się jak krok po kroku wyliczyć zysk z lokaty z uwzględnieniem inflacji (i podatku Belki, o którym celowo „zapomnieliśmy” w tym artykule, dla uproszczenia obliczeń).

Scenariusz Negatywny

Załóżmy teraz, że po 3 latach stracilibyśmy środki, które zostały przeznaczone na część inwestycyjną lokaty strukturyzowanej. Jeżeli bank zainwestował w tzw. opcje, które dla przeciętnego klienta przypominają zakład, ten scenariusz jest całkiem prawdopodobny.

Oto co otrzymamy w sytuacji poniesienia straty:

  • 100 000 zł z części bezpiecznej (zakładamy, że po 3 latach obligacje wypracowały 15 000 zł zysku, więc początkowa kwota 85 000 zł wzrosła o 15 000 zł, dając w sumie 100 000 zł);
  • 0 zł z inwestycji wyższego ryzyka (strata 15 000 zł);
  • razem 100 000 zł;
Część bezpieczna Część inwestycyjna Obie części (suma)
100 000 zł 0 zł 100 000 zł

Zainwestowaliśmy 100 000 zł, po 3 latach dalej mamy 100 000 zł. Teoretycznie odzyskaliśmy wpłaconą sumę, czy jednak jest tak w rzeczywistości? Jeżeli czytasz uważnie ten artykuł, to już wiesz, że na skutek inflacji realna wartość pieniędzy po 3 latach jest niższa niż w latach ubiegłych. Przy przyjętych założeniach (3% inflacja każdego roku), 100 000 zł za 3 lata będzie warte 91 520 zł. Oznacza to realną stratę w wysokości 8,48%.

Poziom inflacji może być wyższy niż 3% rocznie, wtedy realna strata będzie jeszcze większa, jednak z drugiej strony inflacja może być na tyle niska, że realna strata będzie pomijalna (obecnie inflacja kształtuje się na poziomie ok 1%). Pytanie, czy potrafisz określić poziom inflacji w nadchodzących 3 – 4 latach?

Scenariusz Alternatywny

Przeprowadźmy teraz mały eksperyment. Obliczmy, ile możemy zyskać, deponując środki na 3-letniej lokacie terminowej oprocentowanej na 6% w skali roku. Dla uproszczenia przyjmijmy, że kapitalizacja odsetek ma miejsce po 3 latach.

Zysk bez uwzględnienia inflacji i podatku wyniósłby w takim przypadku 18%. Po uwzględnieniu inflacji zarobilibyśmy 7,98%.

Lokata z Funduszem

Jedną z odmian lokat strukturyzowanych są depozyty łączone z funduszami inwestycyjnymi. Często możemy spotkać oferty lokat z nierealnym wręcz oprocentowaniem, wynoszącym np. 5% w skali roku (w październiku 2017 r. takie oprocentowanie należy uznać za wysokie) i w tym momencie powinniśmy uważać, aby nie uwikłać się w produkt, który może okazać się dla nas zbyt skomplikowany.

Jak działa lokata z funduszem inwestycyjnym?

  • produkt jest połączeniem standardowej lokaty terminowej (zwykle na 3 lub 6 miesięcy) z inwestowaniem w fundusze inwestycyjne;
  • środki lokowane są nierównomiernie – często na wysoko oprocentowaną lokatę przeznaczona jest mniejsza część wpłaconej kwoty, a większa część środków jest przeznaczana na zakup jednostek funduszu inwestycyjnego;
  • część ryzykowna przedsięwzięcia zakłada lokowanie środków w fundusze, które z kolei mogą prowadzić różnorodną politykę inwestycyjną – w zależności od wybranego przez nas funduszu (w ramach lokaty łączonej z funduszem) możemy zyskać, ale także stracić część środków. Warto dokładnie zapoznać się z prospektem informacyjnym funduszu inwestycyjnego, dobrze zrozumieć, w co on inwestuje oraz oszacować, czy ma szansę zarobić;
  • banki nakładają na posiadaczy takich lokat tzw. okres karencji – zwykle jest on równy okresowi, na który zakładana jest wysoko oprocentowana lokata – przez ten czas klient nie może umorzyć ani zbyć jednostek uczestnictwa w wybranym funduszu, inaczej straci prawo do odsetek z promocyjnej lokaty.

Lokata z funduszem to dosyć ryzykowny produkt oszczędnościowo-inwestycyjny. Wizja 6% na depozycie terminowym jest bardzo kusząca, warto jednak zdać sobie sprawę, w co tak naprawdę lokujemy nasze środki, aby nie stracić większości wpłaconej kwoty.

Lokata Strukturyzowana – Podsumowanie

Na lokacie strukturyzowanej możemy realnie stracić oraz realnie zyskać. Wszystko tak naprawdę zależy od efektywności części inwestycyjnej lokaty i poziomu inflacji w kolejnych latach oszczędzania. Pamiętaj – lokata strukturyzowana składa się z części bezpiecznej (lokaty, obligacje) i części ryzykownej (instrumenty pochodne oparte np. na kursie walutowym czy cenie surowców). Jeżeli nie chcesz realnie stracić na takiej lokacie (w wyniku inflacji), powinieneś zrozumieć inwestycję, która kryje się w części ryzykownej oraz ocenić szansę jej powodzenia. Czasem jest to po prostu trudne.

Nie chcemy, abyś odniósł wrażenie, że lokata strukturyzowana jest niekorzystnym produktem finansowym, ponieważ posiadaja one swoje zalety. Inwestorzy zyskują ochronę kapitału, której nie gwarantuje lokowanie środków na giełdzie czy w funduszach inwestycyjnych – z reguły lepiej stracić 8% z powodu inflacji niż 60% albo 100% w wyniku błędów inwestycyjnych. Lokaty strukturyzowane umożliwiają także pośredni dostęp do zaawansowanych instrumentów finansowych, które nie są bezpośrednio dostępne dla klientów indywidualnych.

Kilka Wskazówek Dotyczących Wyboru Lokaty Strukturyzowanej

Poniżej prezentujemy kilka wskazówek dotyczących wyboru lokaty strukturyzowanej:

  • po pierwsze (i najważniejsze): zrozum sposób wyliczania zysku z lokaty, w szczególności zwracając uwagę na instrument bazowy. Odpowiedz sobie na pytania: w jakich okolicznościach zyskam, a kiedy mogę ponieść stratę?, ile mogę zyskać?, ile mogę na tej lokacie stracić?;
  • po drugie: określ, jak bardzo jest prawdopodobne, że spełnią się warunki, w których inwestycja się opłaci oraz jakie jest ryzyko możliwej do poniesienia straty;
  • po trzecie: sprawdź możliwość wycofania wpłaconych środków przed terminem, zweryfikuj czy i ile możesz stracić na takiej operacji;
  • po czwarte: pamiętaj, że historyczne wyniki nie gwarantują wystąpienia podobnych okoliczności w przyszłości, więc Twój zysk nie jest pewny;
  • po piąte: jeżeli wstępnie zdecydowałeś się na założenie lokaty strukturyzowanej sprawdź, czy możesz ją sobie taniej „stworzyć”, korzystając z produktów finansowych, które wchodzą w jej skład.